HSE و بهداشت حرفه ای دانشگاه علوم پزشکی یزد( The Yazd Occupational Safety and Health&HSE)

سم شناسی جیوه:

اثرات بیولوژیکی جیوه

 

جیوه فلزی است که به دو صورت آلی و معدنی می باشد و در هر دو صورت دارای سمیت زیادی برای بدن است میزان سمیت جیوه بستگی به راه ورود ، مدت مواجهه ، غلطت آلاینده دارد که در نتیجه موجب ایجاد بیماری های خطرناک می شود. البته شاخص های دیگری که در میزان سمیت جیوه تاثیر گذار است عبارتند از ساختمان مولکولی ، پایداری و راه حمل آن می باشد پس در نتیجه میزان سمیت زای هر ترکیب از جیوه با هم متفاوت است .

در قرن های  قبل از 19 مردم فقط می دانستند که جیوه فقط بیماری ایجاد می کند ولی از خطرات واقعی آن بی خبر بودند . درانفجاری که در سال 1803 در معدن ایدریا در اتریش رخ داد موجب بیماری به نام لرزش بدن در بدن 900 نفر و حیوانات اهلی شد و در حاثه که در سال 1810 در ایتالیا رخ داد ( شکسته  شدن ظرف حاوی جیوه ) موجب مرگ پرندگان ، مسموم شدن 200 نفر و کشته شدن 3 نفر شد.

امروزه با وجود اینکه جیوه دارای خطرات بسیاری است در بیشتر مشاغل و اماکن مثل مدسه ها ، آزمایشگاه ها ، بیمارستهانها ، موزه ها ، در دندان پزشکی ها و خانه ها استفاده می  شود. جیوه در دمای اتاق تبخیر شده و از طریق استنشاق موجب مسمومیت انسان می شود. به منظور کاهش مواجهه افراد با جیوه نباید از جیوه در ساخت فرش ها یا از آمالگام (ماده حاوی جیوه ) یا ظروف حاوی جیوه که باز هستند استفاده کرد.جیوه سمیت بیشتری نسبت به سرب دارد و دلیل اصلی سمیت جیوه ، آزاد کردن یون جیوه است . جیوه را به 4 دسته ( فلزات ، ترکیبات معدنی ، آلکیل آلی جیوه ، ترکیبات آلی دیگر) تقسیم بندی می کنند.

با استفاده از تحقیقاتی که قولد واتر انجام داده است رابطه ی بین میزان جیوه در ادرار کارگران و میزان پروتئین اوری برقرار شده است.

در صورتی که جیوه متالیک با پوست تماس داشته باشد جیوه زیادی جذب شده که موجب بیماری های می شود. مثلا" در بعضی افراد که دارای آلرژی هستند موجب ایجاد زخم های در پوست آنها می شود. جیوه و ترکیبات جیوه می توانند بر روی پوست و سطح استخوان ها کارهای انجام دهند که در نتیجه موجب واکنشADIOSYNCRATIC شوند ، انواع اریتم های آشکار و درماتیت تماسی شوند . ACRODYNIA یاPINK DISESEA بیماری سوراخی که واکنش حساسیتی بالای است که بچه های جوان بین 4 ماه تا 4 سال ایجاد می شود که در نتیجه جیوه آلی است . این بیماری موجب تاثیر بر سطح عروق خونی ، ایجاد جوش های بزرگ و زیاد ، تاثیر برروی سیستم عصبی مرکزی ، و در نهایت موجب اختلال در حس ها و درد شکم می شود.از دیگر نشانه مسمومیت با جیوه شامل لرزش ، خارش در دستها ، پا ها ، زانوها و بینی ،  ترشح زیاد بزاق ، ریزش موها ، ایجاد زخم می باشد و همچنین در پوست موجب  HYPERPLASIA   و HYPERKERATOSIS  می شود. نشانه های مواجهه با جیوه که در افراد به وجود می آید شامل نورترسی (نوعی بیماری است) ، بادرکردن چشم ، خارش ،KERATITIS(التهاب قرنیه ) می باشد. مقدار جیوه در ادرار در این حالت صورا" 50 میلی گرم بر لیتر است.

در چسب زخم ها نیز از ترکیبات جیوه استفاده می شده که در نتیجه آن پوست با ترکیبات جیوه واکنش می دهد . البته ترکیبات اصلی آن جیوه و ترکیبات امونیاک جیوه است . بعضی از ترکیبات معدنی جیوه مثل کلرید جیوه و پتاسیم یدیت جیوه می توانند از طریق پوست در مدت 5 ساعت به اندازه 3 تا 4 درصد جذب بشوند.

ترکیبا ت آلی جیوه  نسبت به ترکیبا ت معدنی جیوه خاصیت سمیت بیشتری می باشند مثل متیل جیوه در ساخت مواد منفجره استفاده می شود.جیوه بیشتر به صورت سم استفاده می شود . جیوه وقتی به صورت سم است یون های جیوه تولید  می کند . جیو ه بهطور کل به 4 دسته طبقه بندی می شود :1- ترکیبات معدنی  2- آلکیل آلی جیوه و دیگر ترکیبات آلی جیوه تماس پوستی با جیوه موجب علائم در پوست می شود. بعضی افراد به جیوه حساسیت دارند که در صورت تماس با جیوه حساسیت آنها تشدید می شود. جیوه و ترکیبات آن تاثیرات زیادی در پوست و ماهیچه ها دارد که موجب درماتیت پوستی می شود.( سوراخ شدن پوست ) یک بیماری است که در بچه های کوچک ( از 4 ماه تا 4 سال ) یافت می شود که با جیوه آلی تماس پیدا کرده اند.

میزان تاثیر و خطر و زیان جیوه متالیک در حالتی که از طریق گوارش جذب شود از حالتی که از طریق تماسی جذب شود کمتر است . مقدار زیاد جیوه در زمان جراحی شکم می تواند میزان خطرات ( آسیب ها) را کاهش دهد . خوردن 100 تا 500 گرم از جیوه نمی تواند اثرات زیان باری داشته باشد یا درجای که جذب می شود کمتر اثر می کند ولی ترکیبات معدنی جیوه بیشتر جذب شده و اثرات سمی بیشتری دارد . کلرید جیوه با سمیت پایین و متابلیزه نمی شود و از طریق گوارش جذب می شوند . کلرید جیوه ماده ای است بسیار سمی ، خورنده که در یک قرن جز سمومی  بود که بیشترین سمیت را داشته اند .بعضی ترکیبات آلی جیوه مثل متیل جیوه کلراید اکثرا" به طور کامل جذب می شود. در منطقه ای مینامات در ژاپن در سال 1953 آلودگی با متیل جیوه که با پروتئین ترکیب شده موجب مسمومیت با جیوه شد.

استنشاق بخارها و گرد وغبارها ترکیب جیوه موجب ایجاد مسمومیت های شغلی می شود البته مطالعات درباره مقدار غلظت از ماده که می تواند خطرناک باشد و زمان معلق بودن ( زمان پراکنده بودن ) ، زمان ضعیف کردن ( زمان از کار انداختن افراد ) بر روی حیوانات بررسی شد.

 

بیماریهای ناشی از جیوه

پرکردن آمالگام :

جیوه  یکی از سمی ترین عناصر روی زمین است. و آن به بسیاری از وحشتناک ترین ماده بیماری زا شناخته شده برای انسان مربوط می شود.

متاسفانه این بیماری ها در واقع بیماری های یکسانی هستند که بر اثر درمان نادرست وبیجای پزشکی ودندان پزشکی ایجاد می شود.

جیوه یکی از مرگ آورترین سموم شناخته شده برای انسان است . سمیت آن ممکن است دال بر ایجاد بیماری های شدید وفراوان در تاریخ بشر  باشد.

سمیت جیوه باعث بسیاری از مشکلات جسمی وروانی اما قطعی نه محدود به :

-              ایجاد کوفتگی عضلانی صبحگاهی

-              درد مفصلی

-              آماس روماتیسمی

-              توده بیماریهای بافتی

-              جوش پوستی

-              باد کردن پوست

-              تصلب بافتهای گوناگون

-              زنگ زدن درگوش ها

-              احساس سوختگی و کرخی در پوست

-              خشکی چشم ودهان

-              معلولی حاد

-              باد کردن گره لنفی زیر بغل

-              اختلالات گوارشی

-              سوء تغذیه

-              سندرم روده (سوراخی روده)

-              نارساگامی

-              آلودگی باکتریایی مخمر یا پاتوژنیک

-              خستگی مزمن

-              افسردگی

-              بیماریهای گردش خون

-              طب (تصلب شریان آرتروسکلورز)

و این لیست ادامه دارد.

بیشتر راه ورود جیوه به بدن ما از طریق آمالگام مورد استفاده در پر کردن دندان ها وارد می شود. اگر چه پر کردن نقره ای نامیده اند، به خاطر اینکه شکل نقره ای دارد، این پر کردن شامل 50 درصد یا بیشتر جیوه همراه با سایر فلزات سمی و خطرناک که شامل نقره ،نیکل و حلبی.

جیوه می تواند باعث جنون جدی،افسردگی و کاهش حافظه و موارد و علایم و بیماریهای  لیست شده در بالا باشد.

اجتماع دندانپزشکان آمریکا(ADA) درباره سمیت جیوه سالهای زیادی است که اطلاعات دارند،هنوز آنها در حال ادامه دادن به انکار این هستند که جیوه موجود در آمالگام سمی است .

از سالهای زیادی تا حال ADA شدیدا فعال بودند ،در نگه داری از مریضان دندانی که دندانپزشکان ایجاد کننده مسمومیت تا 85 درصد در کشور ما می باشد.

دندان پزشکان درباره نتایج مرگ آور جیوه در سالهای متعددی آگاه بودند. آمالگام جیوه در سال 1833 در آمریکا معرفی شد، بیشتر از 160 سال پیش،درآن زمان  اظهار شد که توسط شمار عظیمی از دندان پزشکان صورت گرفته است.

مخالفت در حدی شدید بود که جامعه جراحان دندانپزشکی ، در سال 1840 شکل گرفت برای این که نیاز به اعضایی بود که نشان دهنده آن بود که از آمالگام استفاده نمی کنند.

آمالگام دندانپزشکی تا سال 1895 رواج پیدا نکرده بود تا اینکه زمانی رسید که باور بر این شد که ADA  از آن برای خود استفاده می کردند.

قبل از جنگ جهانی دوم یک شیمیدان آلمانی به نام دکتر آلفرد استوک مقاله های زیادی بر حسب درجات خطر پر کردن جیوه نوشت.

دندانپزشک شما ممکن است سعی به تکذیب اطلاعات بد درباره آمالگام جیوه داشته باشد چون او تحت فشار از طرف ADA برای انکار اثرات جیوه می باشد. او همچنین ممکن است درباره باکتری موجود در دهان موسوم به استرپتوکوکوس موتانس که می تواند جیوه را به متیل جیوه که 100 برابر سمی تر از فلز جیوه است تبدیل کند.

سم جیوه چیست؟

دکترهوگنس چند پاسخ درباره آن داده است که ممکن است شما بپرسید:

جیوه به بسیاری از سیستم های بدن حمله می کند. اگر فقط به یک شکل مثل پولیو ویروس یا میسیل ویروس عمل کند، آن به راحتی قابل شناخته شدن می باشد.

تشخیص سموم جیوه هم براساس شمار تعقیرات وهم درجه تعقیرات می باشد.

گلبول های سفید خون در مواجهه با آمالگام پاسخ می دهند.اگر مقدار  آن از 5000 تا 7000 بالا رود آن قادر نخواهد بود. اگر این سلولها از 5000 تا 50000 پیش روی کند در آن صورت ما می توانیم درباره سرطان خون صحبت کنیم.

اگر شما پر کردن آمالگام داشتید باور بر این است باید چند تعقیر را اعمال کنید،هیچ یک ایمن نیست.

بسیاری از مطالعات تاثیرات جیوه را روی اجزا انسان را تعیین و نشان می دهد.

جیوه ممکن است برای شما ایجاد مشکلات کند که آن را به صورت حملات قلبی ،درد سینه ،تند دلی ، هزیان گفتن ،انسداد قلب و سایر مشکلات را ایجاد می کند.

جیوه می تواند دلیل خوبی برای تحمل شما در برابر افزایش و یا کاهش فشار شما گردد.

آن خیلی محتمل است که جیوه باعث ایجاد جوش های نامتعارف ،افزایش خارش ،سرخ شدگی پوست و ایجاد آکنه کند.

همچنین این عنصر ممکن است موجب التهاب تخمدان ها- مشکل در درک مزه ها،قاعدگی دردناک ،قاعدگی نامنظم ،یائسگی زود رس و یا واژگون کننده رحم باشد.

این عنصر همچنین باعث مشکلات وابسته به غده پروستات در مرد می شود البته ایجاد رنگ خاکستر ی در آلت مردانه کرده وحس جنسی را در این ناحیه به شدت از بین می برد.

در حقیقت جیوه ممکن است موجب سستی کمر و یا لاغری در مرد شود.

در مواردی این عنصر باعث مشکلات عاطفی که اغلب منجر به ازدست دادن دوستان واقوام(طلاق) فرد می شود. برای مثال: آن می تواند خشم فردی را فرو بریزد،افسردگی را جمع آوری کرده تا اینکه فرد آرزوی مرگ می کند.

خودکشی کردن و زود رنجی شدید و طلاق می گردد وجیوه و آلومینیوم در آلزایمر تاثیر بسزایی دارند.

ـ آیا شما تا به حال مورد آزار توسط مزه های فلزات در دهانتان ،سرد دردهای شدید یا سروصدا در گوشتان و خستگی مزمن شده اید؟

حال شما آماده به این هستید که جیوه ممکن است در زندگی شما تاثیر به سزایی داشته باشد؟

امیدوارانه می گوییم که موارد فوق شمارااز خطراتی را که برایتان ایجاد می شود آگاه می سازد.

قسمتی از فعالیت هایی که جیوه آمالگام انجام می دهد.

دکتر دیتریج کلینقار درباره این موضوع صحبت می کند.

مطالعات انجام شده روی گوسفند ومیمون در دانشگاه کالگری کانادا توسط دکتر ماری و dds نشان داد که جیوه رادیو اکتیویته بر چسبدار آزاد شده ا زآمالگام طی پر کردن دندان ها (در مطالعه میمون ها) در کلیه هاو مغز و دیوار روده ای به سرعت ظاهر می گردد.

 مطالعات نشان داد که جیوه برداشته شده از پیرامون توسط اعصاب پایان می یابد(مثل اعصاب و بسته به زمان اعصاب خود مختار شش ها یا دیوار روده ای و بافت های پیوندی و به صورت سریع به آکسون عصب انتقال می یابد و از آکسون به جسم سلولی استخوان انتقال می یابد.

جیوه و مسمومیت سیستم عصبی:

خیلی سریع بعد از آنکه جیوه وارد بدن شود در سیستم عصبی آن تجمع می یابد.

جیوه می تواند در مغز استخوان ،ستون فقرات،گانلیا،موتور عصبی خارجی (سوی ماهیچه ها). به خاطر اینکه توسط سیستم عصبی در مقایسه با سایر بافت ها زودتر جذب شده و نتیجه آن این است که معمولا در خون،مو ،ادرار،مدفوع یافت می شود.

جیوه و سرکوب سیستم ایمنی:

برنامه های دفع مسمومیت از طریق جیوه تقریبا متناوبا منجر به بالا بردن سیستم ایمنی بدن می شود.

پر کردن دندان به وسیله آمالگام به طور اصلی انتقال دهنده ایمنی به پادزهری می باشد، این به آن معنی است که پادزهر در هنگام حضور جیوه نمی تواند باکتری های معینی را کنترل کند که آن در نتیجه منجر به آلودگی پاتوژنیک اعصاب می گردد.

جیوه تنها ماده شناخته شده است که در برابر آنتی بیوتیک مقاومت نشان می دهد.

 

 

  جیوه:

جیوه یکی از قدیمی ترین عناصر خطرساز صنعتی است . شکل معدنی آن به صورت سینابار یا همان سولفید جیوه است. به مسمومیت با جیوه مرکوریالیزم می گویند. از موارد کلاسیک مسمومیت با جیوه می توان به کارگران معادن جیوه ، کلاه سازی و کارگاه های تولید مواد منفجره ، دماسنج و فشارسنج اشاره کرد. تولید و استفاده از لحیم در باطری های خشک ، تولید سلاح ، کلر و هیدروکسید سدیم و استفاده از مواد آمالگام ( ماده پرکردن دندان ) حاوی جیوه در دندانپزشکی همگی باعث تماس شغلی با جیوه می شوند. ترکیبات جیوه همچنین در بیمارستانها و آزمایشگاههای پژوهشی نیز استفاده می شوند . شکل فلزی جیوه همراه حرارت برای توید سیمهای تنگستن و مولیبدنیوم که در اتصالات الکتریکی و سیمهای الکتریکی به کار می روند ، استفاده می شود. اکسید جیوه از اجزاء باطریهای خشک مورد استفاده در سمعکها ، فندکهای کوچک و بسیاری از وسایل الکترونیکی می باشد . هم شرکتهای شیمیایی و هم شرکتهای دارویی ترکیبات چیوه را تولید می کنند و از آنها در تولید مواد ضد باکتری ، ضد قارچ ، داروهای مدر ، مواد ضد عفونی و مواد شیمیایی به کار برده شده در چاپ رنگی و رنگ استفاده می کنند.

یک منبع طبیعی جیوه در محیط زیست گازهای متصاعد شده از شکافهای زمین خصوصا" آتشفشانها و چشمه های آب گرم است . سوزاندنه سوختهای فسیلی ، تولیدات صنعتی به همراه منبع طبیعی جیوه همگی باعث گزارشهایی مبنی بر افزایش غلظت جوی جیوه شده اند.

یکی از راههای غیر شغلی مسمومیت با جیوه در انسانها ،خوردن ماهیهای آلوده شده با متیل جیوه است.

تجارب صنعتی

از مواردی که می توان نام برد :

1- تحقیقات خانم اماتیولی و اسکوپولی در مورد کارگرانی که در معادن جیوه با جیوه  در تماس بودند است که جیوه  در این افراد ایجاد ترمور ( لرزش بدن ) می کنند .

نکته ) کار در معادن جیوه به عنوان علت کلاسیک مسمومیت با جیوه مطرح است .

2- تحقیقات بعدی  در صنعت کلاه سازی توسط فردمن انجام شده است او نیز نتیجه تماس با جیوه در این صنعت را همانند کار در معادن می داند یعنی مسمومیت کلاسیک که دارای علائم مسمومیت کلاسیک یعنی شل شدن دندان ها ، تورم و ایجاد زخم در لثه ها ، بوی بد دهان ، ترشح غیر طبیعی و زیاد بزاق و لرزش و فلج اندام می باشد.

 

جیوه معدنی

مواجهه شغلی با جیوه معدنی بیشتر به صورت استنشاق بخارات جیوه خالص و یا ذرات معلق در هوای نمک های جیوه است صورت می گیرد. البته جیوه خالص از طریق نفوذ در پوست نیز وارد بدن می شود که این روش محدود است ( میزان جذب ریوی حدود 2/2 درصد است .

فولمینات جیوه که به عنوان چاشنی مواد منفجره استفاده می شود ، از لحاض تاریخی پس از نیترات جیوه دومین عامل شایع مسمومیت با جیوه محسوب می شود. علائم بالینی تماس با این ماده شامل درماتیت ، اگزمای صورت ، گردن و ژنیتالیا ، کونژکتیویت، رینیت و لارنژیت ، علائم سیستم عصبی و نفروز ، افزایش بزاق هایپرهیدروز و در موارد نادر التهاب دهان  می باشد.

سینابار که سنگ معدن سولفید های جیوه است در مایعات بدن نامحلول بوده و عوارض آن محدود می باشد ولی از آنجایی که کارگران این معادن در تردد دایمی با محل ذوب آن می باشند در معرض خطر مواجه قرار دارند .  تا 60 سال پیش موارد مسمومیت شدید جیوه در میان کارگران به فراوانی یافت می شد ولی اکنون به  خاطر مکانیزه شدن دستگاه ها و کنترل بخارات جیوه میزان خطر کاهش یافته است .

در حال حاضر بیشترین مرگ ناشی از مسمومیت با جیوه معمولا" در کشورهای عقب افتاده و فقیر است.

استفاده زیاد از جیوه متالیک در صنایع تولید دماسنج و فشار سنج موجب خطرات زیادی شده است زیرا جیوه از قابلیت تبخیر در دمای عادی اتاق برخوردار است .

نکته )  معمولا" علائم  مسمومیت با جیوه  غیر اختصاصی است .

درسال 1967 اقایان ارتباط ضعیفی بین شدت میزان پروتئین اوری و میزان جیوه در ادرار کارگران در مواجهه با جیوه کشف کردند یعنی مواجهه با جیوه موجب آسیب به کلیه می شود.

لحیم موجود در باتری های خشک ( به دلیل استفاده از کالومل )  و تعمیرات کوره ها ذوب و استخراج جیوه ، تولید کلرین موجب مسمومیت حاد با جیوه می شود.

در دندان پزشکی مواردی از مسمومیت مزمن در افرادی که با ماده آمالگام داشته اند گزارش شده است . البته مواردی هم از مسمومیت حاد در افرادی که با آمالگام جیوه و مس سر کار داشته اند گزارش شده است.

نکته ) علائم مواجهه با بخارات جیوه شامل افزایش بزاق ، دردهای کولیکی و تحریک پذیری و کاهش حافظه ، بدون وجود علائم عصبی می باشد.نبود علائم سیستمیک در افرادی که در مواجهه با مقادیر غیر مجاز بوده اند می تواند به علت دفع سریع جیوه اضافی از طریف ادرار باشد.

از جیو هدر صنایع چاپ عکس و رنگ آمیزی استفاده می شد که اپیدمی بسیار جدی و مشکلات زودگذر نورولوؤیک در  کارگران این صنعت ایجاد می کرد. این کارگران در معرض  رنگهای حاوی جیوه ای بودند که برای ثبوت رنگ ، آنها را باید حرارت می دادند.

 

جیوه آلی

این نوع ترکیبات به عنوان قارچ کش برای اولین بار استفاده شد. اکثر این ترکیبات به صورت ترکیبات دی متیله می باشند. گزارشاتی مبنی بر مسمومیت شدید با جیوه در کارگران کارخانه تولید کننده این قارچ کش ارائه شد . علائم و نشانه های مسمومیت با این ترکیبات آلی به خاطر در گیر نمودن سیستم عصبی مرکزی متفاوت با مسمومیتهای جیوه معدنی می باشد. کارگران دچار آتاکسی ، لرزش و اشکال در تکلم و محدودیت شدید میدان بینایی شده بودند ولی علایمی از اختلال حافظه نداشتند . استفاده از فراورده های غذایی که توسط قارچ کش های حاوی متیل جیوه و اتیل جیوه سم پاشی شده اند نیز سبب ایجاد مسمومیت می گردد. جیوه هم از طریق پوستی و هم از طریق استنشاقی می تواند وارد بدن شود. افراد ی که با جیوه تماس داشته باشند می توانند دچار پنومونی شوند.

معروفترین اپیدمی مسمومیت با جیوه در ژاپن و عراق به وقوع پیوسته است .

 

اثرات فیزیولوژیکی

اثرات حاد

عوارض حاد مسمومیت با جیوه بیشتر در اثر مواجهه با مقادیر بالای جیوه استنشاقی اتفاق می افتد. بروز علائم مسمومیت می تواند تا 4 ساعت پس از مواجهه به طول انجامد . علایم اولیه می تواند شامل سرفه ، تب و لرز، تنگی نفس ، خشکی دهان و درد عضلانی و سردرد باشد که به همراه آن عوارض گوارشی و ادراری که شامل تهوع و استفراغ ، درد شکمی ، طعم فلزی دهان و گاها" پروتئین اوری  می تواند وجود داشته باشد. اثرات حاد بلعیدن مواد و ترکیبات حاوی جیوه به خاطر ایجاد آسیبهای منطقه ای آن می باشد.

علایم و نشانه ها شامل احساس درد و سوزش ، سفیدی مخاط دهان و حلق ، انقابض مری ، ناراحتی معده و به دنبال آن درد منتشره شکمی و استفراغ خونی می باشد. تشنگی  ، ترشح بزاق و احساس طعم فلزی دهان نیز می تواند وجود داشته باشد و در موارد مسمومیت شدید مرگ در اثر  شوک ممکن است رخ دهد.

 

 

اثرات مزمن

مسمومیت صنعتی در مواجهه مزمن با مقادیر کم جیوه شامل یک یا چند مورد از موارد زیر میباشد: التهاب مخاط دهان ، لرزش عضلات ، تحریح پذیری روحی . علایم کلاسیک مسمومیت با جیوه که در کتابها آمده است ممکن است با آنچه  که در مسمومیت ها ی صنعتی دنیای مدرن وجود دارد متفاوت باشد. علایم مسمومیت شدید خوردن بی کلرید جیوه شامل تهوع ، استفراغ ، درد ، آروغ زدن ، مدفوع خونی ، آسیب شدید کلیوی و وجود آلبومین اوری و کیست ها  می باشد. این علایم تقریبا" هیچ گاه در مسمومیتهای صنعتی دیده نمی شود. همچنین زخمهای پوستی حاصل از مسمومیت مزمن جیوه نیز در مسمومیتهای صنعتی نادر است. تغییرات دهانی اکثرا" در افرادی که در مواجهه نسبتا" سریع با بخارات جیوه می باشند به وجود می اید و افراد شاغل آزمایشگاهها نسبت به کلاه سازان و متالورژیستها در معرض مسمومیت بلند مدت تری هستند که ندرتا" دچار افزایش میزان بزاق می شوند ، هرچند که التهاب لثه و خروج چرک در این افراد شایع است . وجود یک خطر آبی – خاکستری ، سولفید جیوه بر روی مرز لثه ها ، در برخی موارد قابل مشاهده است . التهاب دهان می تواند چنان شدید بوده که جویدن و صحبت نمودن را دچار مشکل کند ولی پتیالیزم به ندرت اتفاق می افتد.

لرزش عضلانی مسمومیت با جیوه به « لرزش کلاه سازان»  معروف است زیرا که در گذشته کارگران و افرادی که در صنایع کلاه اسزی کار می کردند بیشتر در معرض مواجهه مزمن  با جیوه بودند . این لرزش معمولا" به آرامی به وجود آمده و معمولا" پلکها اولین محل درگیری هستند که متعاقب آن زبا ن و انگشتان درگیر می شوند . این لرزش در هنگام سعی برای کنترل و دقت ، افزایش می یابد و در هنگامی که توجه به آن کم می شود و یا فرد به کار دیگری مشغول می شود ، کاهش می یابد.

این لرزش دارای منشاء مخچه ای بوده ، غیر قابل کنترل و اتاکسیک می باشد و افراد مبتلا در برخی موارد دچار اختلال در تکلم و نوشتن می شوند ، شبیه به آنچه در فلج آژیتانس وچود دارد . البته لرزش موجود در بیماری  مسمومیت با جیوه بر خلاف فلج آژیتانس همیشگی و دایمی نبوده و لرزش دستها  خلاف آژیتنس که در آن هر کدام از انگشتان درگیر میشوند ، به صورت لرزش کلی دست می باشد. لرزش در اثر مسمومیت با سرب با بی توجهی و برداشته شدن تمرکز کاهش یافته و حتی در مسمومیتهای شدید نیز این لرزش در هنگام خواب از بین می رود . بابدتر شدن علایم بازوها و پاها درگیر شده و علایم پرشی نیز بروز می کندت که علامت بارز آن ایجاد خط خوردگی در هنگام نوشتن می باشد که در گذشته برای یافتن و کشف افراد مبتلا به مسمومیت با جیو هبه کار می رفت.

لرزش حاصل از مسمومیت مزمن جیوه در ارتباط با تحریک پذیری به نام اریتیسم معروف می باشد. وچود نافرمانی و بی قراری در هنگام دقت سبب ناراحتی و اضطراب فرد شده و ترس از مسخره شدن و اخراج از محیط کار فرد مبتلا را دچار آشفتگی می کند . اختلال حافظه نیز عارضه ای شایع می باشد که همراه با وجود لرزش دستها ، سبب ایجاد اضطراب و تحریک پذیری فرد مبتلا می شود. کارگران مبتلا سعی بر اغراق در علایم خود را ندارند و این در حالی است که بیشتر افراد وجود علایم را انکار کرده و آنها را پنهان می کنند .

 اریتیسم برای کارگران معادن و فلزکاران ایالت کالیفرنیا یک پدیده بسیارآشنا بوده و قادر به تشخیص علایم در خود و دیگرا ن هستند . آنها این پدیده را به صورت افزایش اضطراب و نگرانی و کاهش اعتماد به نفس و لرزش دستان و کاهش قابلیت حافظه توصیف می نمودند. افراد سریع عصبانی در برخی موارد بی خوابی ، خوابهای بد و افسردگی نیزدچار می شود .

زخمهای ناشی از مواجهه اب جیه اکثرا" در تماس با فولمینات جیوه به وجود می آید. علایم آن شامل اریتم ، خارش شدید ، ادم ، پاپول ، پوسچول و در صورت نفوذ عمقی تر جیوه به داخل پوست ، زخمهای عمیق می باشد.

نکته ) بثورات وزیکولر شباهت زیادی با اریتم مولتی فورم اگزوداتیو دارد.

جیوه به خاطر تحریک پوستی سبب ایجاد علایم و بثورات مختلف پوستی می گردد. وجود ترکییبا ت جیوه در سفید کننده های پوستی ، سبب اجتماع جیوه در زیر اپی درم می شود و عامل ایجاد حساسی و همچنین جذب سیستمیک آن شده و علای ممسمومیت ار در استفاده کنندگان ای نماده و همچنین کارگران تولید کننده این ماده شیمیای ، ایجاد می کند.

مسمومیت شدید با جیوه سبب کاهش شدید میدان بینایی می شود. آکینسون به وجود یک رفلکس قهوه ای تیره رنگ در کپسول قدامی عدسی اشاره کرده که عامل آن مسمومیت با جیوه می باشد. مسمومیت های ناشی از ترکیبات آلی جیوه در کشاورزی شباهت زیادی با بیماری ناشی از استفاده مواد غذایی حاوی جیوه دارد . این افراد که مسموم شدند بعد از رفع مقدار مواجهه به حساسیت های غیر معمولی نسبت به جیوه و ترکیبات آن شدند.

به طور  کلی زودرس ترین علایم عصبی که مرتبط با سیستم عصبی محیطی می باشد، شامل ضعف ، بی حسی ، پارستزی ، سوزن سوزن شدن ، کاهش رفلکسها و آتروفی می باشد. مواجهه با جیوه خالص در کارگران بدون علامت شاغل در کارخانه تولید کلرید جیوه سبب کاهش قدرت انتقال حسی- حرکتی در این کارگران شده بود . علایم رفتاری نورولوژیک که در اثر مواجهه مزمن با بخارات جیوه بروز می کند بعد از قطع این مقادیر مواجهه قابل برگشت می باشد هر چند که این علایم می تواند تا ده سال پس از قطع مواجهه باقی بماند . به طور واضح ، کلیه ها قابلیت دفع جیوه را به صورت مزمن و بدون اسیب دیدن دارند و ممکن است در این بیماران هیچ گونه تغییرات ادراری یافت نشود. با این حال در تعداد بسیاری از افراد شاغل در صنعت کلاه سازی پروتئین اوری قابل ملاحظه ای یافت گردیده است . هم پرادراری و هم کم ادراری  در این افراد گزارش شده است و پروتئین اوری و هماچوری در کارگران صنعتی که در معرض  میزان بالای جیوه به مدت کوتاه بوده اند گزارش شد ه است . 

با اینکه سیستم عصبی و کلیوی مهمترین ارگانهای در معرض خطر هستند دیگر سیستمها نظیر سیستم ایمنی و تولید مثل نیز می تواند در اثر مواجهه با جیو هدچار آسیب شوند . مطالعات انجام شده برروی حیوانات نشان می دهد که مسمومیت با جیو ه می تواند سبب اشکال در تولید اسپرم شده و عقیمی را باعث شود . میزا ن تحر ک و جنبشی اسپرم انسان در اثر مواجهه با حیوه در محیط آزمایشگاه کاهش می یابد .

در مطالعه ای که توسط آقای لانگ ورز انجام شده است چنین نتیجه گیری  شد که مواجهه با جیوه سبب اثرات حقیقی در تولید دو نوع سیتوکین شده است . فاکتورنکروز دهنده توموری آلفا و اینترلوکین در افرادی که دچار حساسیت پوستی جیوه هستند کاهش یافته است ، با این حال این محققان تغییرا ت ایمونولوژیک قابل ملاحظه ای در این افراد مشاهده نکردند .

بیشترین محل بحث در مورد مواجهه با جیوه در مورد مواجهه با آمالگام دندان می باشد. با اینکه میزان جذب از این طریق نسبتا" کم است اما برخی به وجود پاسخ ایمنی ( بیماری آمالگام ) در افراد مستعد معتقد میباشند . در مطالعه ای که اخیرا" انجام شد ه چنین نتیجه گیری شده است که آمالگام دندانی خط ر کمی برای دندانپزشکان و افرادی که دندان آنها توسط آمالگام پر شده است دارد و خطر فقط به افرادی که به جیوه حساسیت دارند محدود می شود. عوارض قلبی و عروقی و کاهش فشار خون گزارش شده احتمالا" به خاطر تآثیر جیوه بر سیستم عصبی مرکزی می باشد. مطالعات جدید بر روی اثر کارسینوژنیک جیوه نشان داده اند که برای تایید کارسینوژنیک بودن این ماده شواهد کلینیکی و آزمایشگاهی کافی وجود ندارد. 

 

پایش بیولوژیکی 

در کارگرانی که در معرض بخارات جیوه قرار گرفته اند ،ارتباط مستقیمی میان مقدار جیوه ی موجود در ادرار انها و مقدار متوسط جیوه موحود در هوا وجود دارد . به خاطر کلیرانس سریع جیوه از خون ، میزان جیوه خوه می تواند نشان دهنده مواجهه اخیر با این فلز باشد.

ACGIH میزان مواجهه بیولوژیک جیوه غیر آلی را برای 40 ساعت در هفته را  mg/g35  در نظر گرفت است ، مقدار BEL  باید با توجه به میزان بیولوژیک پایه تعیین شود زیرا که مقادیر قابل ملاحظه ای از جیوه بدون هیچ گونه ارتباطی به وضعیت کاری ، ممکن است در افراد عادی وجود داشته باشد.

در مواردی که کنترل مواجهه از طریق هوا بامشکل روبرو است ، ازمایشات متعدد ادرار و ارزیابی عملکرد کلیوی و بررسی نمونه های نوشتاری کارگران به عنوان یافتن افراد در معرض خطر ، می تواند مفید باشد . به همراه این آزمایشات ، معاینات بالینی منظم و معاینات بدنی شامل دهان ، دندانها ، پوست و مصاحبه در تشخیص افراد مبتلا کمک کننده می باشد.

جهت پایش بیولوژیکی ، بسیاری از تلاشها برای انجام این عمل از طریق پوست و سیستم گوارشی نافرجام مانده است و این سیستمها را به عنوان محل مواجهه و یا دفع جیوه و ترکیبات آن مطرح نمی سازد .  بدون مواجهه صنعتی مقادیر بالغ برmg 100 از جیوه در 24 ساعت می تواند از طریق ادرار دفع شود و آمالگامهای دندانی می توانند به طور غیر طبیعی این میزان دفع را افزایش دهند . بسته به میزان دوز و مدت زمان مواجهه با مواد دارای جیوه آلی ( دیورتیک ها و یا مواد صنعتی ) این میزان دفع می تواند تا مدتها ادامه یابد . یکی از مشکلات پایش بیولوژیکی جیوه در محیط های بیولوژیک میزان جیوه قبلی موجود در محیط است که باید اندازه گیری شود.

میزان جیوه موجود در مو به عنوان روش اندازه گیری میزان مواجهه با متیل جیوه مطرح شده است . معادله ای نیزبرای تعیین میزان مدت زمان طولانی مواجهه برای ان طراحی شده است.

مارکر بیولوژیک دیگری که برای تعیین میزان مواجهه مورد مطالعه قرار گرفته است ، میزان پورفیرین ادراری است که آن را مرتبط با میزان مواجهه با بخارات جیوه دانسته اند .

 

ارزیابی میزان خطر

در مطالعه ای که توسط  بکر و همکارانش انجام گرفته است چنین نشان داده شد که برای بسیاری از علایم از جمله آتاکسی ، پارستزی ، اشکال در تکلم ، کری و مر گ مدل حد آستانه بهترین تطابق را در مسمومیت با متیل جیوه نشان می دهد .

Clarksonهمچنین به این نکته اشاره کرد که پاراستزی به عنوان اولین علامت غیر اختصاصی مسمومیت با متیل جیوه است اما مشکلات تشخیصی زیادی دارد و این موضوع تعیین میزان حد آستانه را دچار مشکل می سازد.  با استفاده از معادله ی زیر می توان میزان جیوه خون ار تخمین زد .

 

B= DF (Ln2÷t½)

 

B = میزان جیوه موجود در خون بر حسب mg/L

mg/L= معادل دوز دریافتی روزانه بر حسب  D

 درصد اشباع در یک لیتر خون =F

 = برابر نیمه عمر جیوه در خون بر حسب روزt½

 

تشخیص ودرمان

تشخیص مسمومیت صنعتی جیوه آسان نمی باشد . مواجهه با مقادیر زیاد اثبات شده می تواند سبب ایجاد التهاب مخاط دهان ، ترشح بزاق  ، لرزش و تحریک پذیری شود هر چند که اخیرا" این نوع مسمومیت شدید ندرتا" اتفاق می افتد . با این حال مسمومیت با جیوه در صنایع استخراج طلا چندین مورد گزارش شده است . علایم موجود در این بیماران شامل علایم نورولوژیک متعدد و ترکیبی ، همانند حرکات غیر ارادی ، لرزش و راه رفتن آتاکسیک می باشد . وجود علایم غیر اختصاصی همانند اسفنجی شدن لثه ها ،پروتئین اوری موقتی و شکایات نورولوژیک مبهم ، تشخیص این بیماری را مشکل می کند . اطلاعاتی در زمینه فرم شیمیایی و میزان جذب ، راه مواجهه و میزان جیوه دفعی توسط ادرار برای تشخیص احتمال ابتلا ، لازم می باشد. تجویز ان ـ استیل ـ دی پنی سیل آمین برای افزایش میزان دفع جیوه یک وسیله کمکی مهم محسوب می شود. وجود رفلکس قهوه ای رنگ اتکینسون در اطاق قدامی عدسی می تواند کمک کننده باشد هر چند که این رفلکس در چند کارگری که در مواجهه با جیوه بودند مشاهده نشده است . میزان جیوه موجود در مو نیزبرای تشخیص مواجهه های جدید و یا قدیمی به کار رفته است .

در اکثر مواقع با حذف مواجهه با بخارا ت جیوه درمان حاصل می شود. در بعضی از موارد وجود لرزش تا 10 سال بعد از ترک شغلی نیز گزارش شده است . میزان و مدت زمان مواجهه با جیوه برای تعیین مدت زمان باقی ماندن لرزش بعد از مواجهه اهمیت اساسی دارد . با اینکه جیوه به صورت دائمی از بدن دفع می گردد، انتشار و ذخیره جیوه در سایر نقاط بدن به غیر از سیستم عصبی مرکزی ، علایم کلینیکی را دچار تغییر می کند.

با معرفی دو داروی ترکیب شونده با جیوه درمان مسمومیت های صنعتی با جیوه در قرن جدید دچار تغییرا ت مثبت شده است . دو داروی بال و ان ـ استیل دی ـ پنی سیل آمین برای ترکیب با جیوه و حذف آن از بدن انسان به کار می روند . برای درمان مسمومیت های حاد از بال و برای مسمومیت های مزمن ازان ـ استیل دی ـ پنی سیل آمین استفاده می شود. بال هنوز هم به عنوان ضد سم برای  مسمومیت با جیوه ، حتی ماهها پس از مواجهه به کار می رود . برنامه پیشنهادی درمان شامل دوز اولیه به میزان 5 میلی گرم بر کیلو گرم به صورت تزریق داخل عضلانی به همراه 5/2 میلی گرم بر کیلو گرم یک یا دو بار در روز به مدت 10 روز می باشد. مطالعات جدید ، آنالوگ هیدروفیل بال به اسم 2 و 3 کاپتوپروپان  1ـ سولفنات (DMPS) را معرفی کرده که دارای اثرا ت سمی کمتری می باشد .

داروی DMPS که به صورت تحقیقاتی تولید می شود بر روی کاهش میزان نیمه عمر جیوه که به صورت استنشاقی جذب شده مفید می باشد . DMPS همچنین اثر بهتری بر روی کاهش انتشار جیوه از دهان به سمت مغز داشته و میزان ترشح ادراری را افزایش می دهد .    

2و 3 ـ مزو ـ دیمر کاپتوسوکسینیک اسید  یکی دیگر از انالوگهای بال است که به عنوان ضد سم برای مسمومیت با فلزات متعددی مطرح شد ه است . FDA این دارو را برای درمان مسمومیت کودکان با سرب تایید نموده است .رژیم 30 میلی گرم بر کیلو گرم در روز برای 5 روز به همراه 20 میلی گرم بر کیلو گرم در روز  برای  14 روز بعد سبب کاهش غلظت جیوه در خون شده و دفع ادراری آن را افزایش می دهد . بر اساس نتایج ماگوس و دوستش DMPS موفق ترین داروی کمپلکس تیول برای  درمان مسمومیت مزمن جیوه در موشهای صحرایی می باشد.

همودیالیز برای برداشت مقادیر نسبتا " زیاد جیوه از پلاسما مفید بوده است که البته فقط با استفاده از داروهای دارای کمپلکس تیول می تواند در این عمل موثر واقع شود . با اینکه جیوه بیش از 90% با اریتروسیتها و پروتئین های پلاسما ترکیب می شود ، خون فقط 1% از کل جیوه تحمیلی در بدن انسان را با خود حمل می کند . کلیه ها بیشترین میزان جیوه را چه از نظر زمان و چه از نظر مکان در خود نگه می دارند . همودیالیزExtracorporeal منطقه ای می تواند تا بیش از 10 برابر همودیالیز معمولی جیوه را جداسازی کند.

جیوه در 39 ـ سانتی گراد ذوب می شود و حتی در صفر درجه سانتیگراد به حالت بخار در می آید . فشار بخار جیوه با افزایش دما به سرعت افزایش می یابد به نحوی که در 24 درجه سانتی گراد میزان غلظت جیوه در هوا می تواند معادل 3/18 میلی گرم جیوه در متر مکعب باشد.

ACGIH میزان حد آستانه ( ( TLV را برای ترکیبات آلکیل جیوه معادل 01/0میلیگرم بر مترمکعب و مواجهه کوتاه مدت را معادل 03/0 میلیگرم برمترمکعب قرار داده است. میزان حد آستانه برای جیوه آریل برابر1/0 بوده و میزان حد آستانه برای ترکیبات غیرآلی که شامل جیوه متالیک می باشد برابر 025/0 میلیگرم برمترمکعب قرارداده است.

ACGIH  میزان سرطان زا بودن جیوه را معادل گروه A4 قرارداده و به این مفهوم است که جیوه یک سرطانزا بالقوه برای انسان محسوب نمی شود ولی به دلیل جذب پوستی باید با آن با احتیاط برخورد کرد.

NIOSH  میزان مواجهه توصیه شده را برای جیوه و ترکیبات آن به غیر از جیوه آلکیل معادل 05/0 میلیگرم برمترمکعب قرارداده و ذکر شده که خطر جذب پوستی برای این ترکیبات وجود دارد.

میزان سقف REL برابر 1/ میلیگرم برمترمکعب و میزان مواجهه ای که خطر آنی مرگ و آسیب (  IDLH ) درآن وجود دارد را 10 میلیگرم برمترمکعب قرار داده است . میزان مواجهه مجاز (  PEL ) به غیر از ترکیبات آلی ( آلکیل) جیوه و ترکیبات آن معادل 1/ میلیگرم برمترمکعب می باشد.

برای ترکیبات آلکیل (آلی) جیوه ، REL معادل 01/0 میلیگرم برمترمکعب ، STEL معادل 03/0 میلیگرم برمترمکعب و IDLH معادل 2 میلیگرم برمترمکعب ( به صورت Hg ) میباشد ، میزان PEL برای این ترکیبات برابر 01/0 میلیگرم برمترمکعب می باشد.

ترکیبات جیوه :

کارن وترهان یک پروفسور بین المللی شیمی و یک محقق ماهر در زمینه اثر فلزات سنگین بر روی سیستم های زنده و بویژه نقششان در ایجاد سرطان بود . اما خود او سرانجام قربانی یک فلز سنگین سمی شد .

او در حال مطالعه طریقه ی اثر کردن یونهای جیوه بر پروتیینهای تعمیر کننده DNA بود و Hg(CH۳)۲ را به عنوان یک ماده مرجع استاندارد برای اندازه گیری ۱۹۹Hg NMR بکار برد.
وترهان از سمی بودن بسیار جیوه آگاه بود و برای همین اقدامات احتیاطی لازم را بکار برد ،‌در حالیکه عینک ایمنی می زد و از دست کش های لاستیکی استفاده می کرد آزمایش را در زیر یک هود انجام می داد و تنها با مقادیر کوچک ماده ی جیوه ای کار میکرد.
دی متیل جیوه در یک سل شیشه ای بسته شده قرار گرفت .یکی از همکارانش برای کاهش اثر فراریت این ماده ،‌سل را در آب یخ سرد می کرد . وترهان یک نمونه ی کوچک را با پیپت به لوله NMR انتقال داد ،‌ظرف را بست ،‌لوله ها را برچسب زد و دستکش های لاستیکی اش را به خوبی شستشو داد و دور انداخت . کمتر از یکسال او به واسطه اثر جیوه ی سمی کشته شد !!!
چرا او مرد؟وترهان بعد ها به یاد ‌آورد که یک قطره ( احتمالا بیشتر ) از دی متیل جیوه بر روی دستکشهایش ریخته است. متعاقبا آزمایشها نشان داد که این قطره توانسته از دستکش نفوذ کند و ظرف مدت ۱۵ ثانیه وارد پوستش شده است . امروزه هنگام کار کردن با ترکیبات سمی این چنینی از دستکشهایی که یک ورقه مقاوم دارند در زیر یک جفت دستکش های آستین دار نیوپرن استفاده میکنند.
در ژانویه ۱۹۹۷ وترهان از ظهور علایم معینی نظیر لرزش انگشتان دست و پا و لکنت زبان نگران شد .
سپس مشکلاتی از بابت تعادلش آغاز شد و زمینه دیدش کم شد . جیوه سمی در ۲۸ ژانویه ۱۹۹۷ تشخیص داده شد . آزمایشها معلوم کردند که میزان جیوه خون، ۴۰۰۰ میکروگرم بر لیتر است که ۸۰ برابر آستانه سمی بودن است . دو هفته بعد او به حالت اغما رفت و مرگ او در ۸ ژوین ۱۹۹۷ رخ داد .
● دی متیل جیوه
دی متیل جیوه در دمای اتاق مایع است و بوی کمی شیرینی دارد . در فشار اتمسفر نقطه جوشش ۹۲ ۰C است و دانسیته اش (‌چگالی )‌۹۶/۲ گرم بر سانتیمتر مکعب است . دی متیل جیوه از نظر شکلی ساختار خطی دارد و شبیه بسیاری از سیستمهای HgX۲است . (‌طول پیوند Hg – C برابر ۰۸۳/۲ انگستروم است)
دی متیل جیوه یکی از قویترین سموم اعصاب شناخته شده است . این ماده به راحتی از سد خون – مغز می گذرد و شاید منجر به تشکیل یک کمپلکس متیل جیوه سیستیین شود . این ترکیب سبب اختلال حسی ،‌فقدان تعادلی و تغییر در حالت روانی میشود.
به طور کلی جیوه یک اسید نرم است بنابراین با اتمهای دهنده ی براحتی قطبش پذیر در بازهای نرم پیوند می شود .این به یون جیوه تمایل زیادی برای پیوند با گوگرد و لیگاندهای حاوی اتم گوگرد را می دهد .بنابراین هنگامی که وارد بدن شد به گروههای تیول آنزیمها حمله می کند و از عملکرد آنها جلوگیری میکند.
Zeise اولین لیگاند های مرکاپتان را ساخت و نامشان را بر اساس عبارت لاتین Mercurium captans (‌تسخیر کننده و اسیرکننده ی جیوه Capturing mercury ) ابداع کرد.
سنگ معدن اصلی جیوه سولفور سیماب HgS است . که از معادن مهمی نظیر Almaden در اسپانیا و Idria و Serbia و Monte Amiata در ایتالیا استخراج میشود. در زمان رومی ها جنایتکارانی که به کار در معادن جیوه محکوم میشدند به دلیل خاصیت سمی جیوه طول عمر کوتاهی داشتند. در حقیقت به نوعی این مجازات مرگ برای ایشان بود .Pliny علایم جیوه سمی را در قرن اول میلادی شرح داد .شنگرف یا سولفورسیماب بعنوان یک دانه ی رنگی و به طور گسترده در جهان باستان به کار میرفت .
● موارد دیگر
در یک زمانی مردم از جیوه و ترکیباتش برای درمان سیفلیس استفاده می کردند. اگر چه موفقیت آمیز نبود اما برای یک زمان قابل توجهی رواج داشت تا اینکه پنی سیلین که یک داروی موثر برای مراحل اولیه این بیماری بود کشف شد .
یکی دیگر از موارد استفاده از جیوه استفاده از آنها در کلاه سازی بود . ۲۰۰ سال پیش خزهای بکار رفته برای ساختن قسمت پایینی کلاه های نمدی در محلول نیترات جیوه (II) به عنوان یک محافظ و برای نرم کردن موهای حیوانات غوطه ور می شدند .متاسفانه کارگرانی که در این قسمت فعالیت داشتند بدلیل جذب جیوه از طریق پوستشان دچار لرزش و لکنت زبان میشدند . به این بیماری در گذشته بیماری کلاهدوزان می گفتند . که اعتقاد داشتند از شخصیت کلاهدوز عصبانی در داستان آلیس در سرزمین عجایب الهام گرفته است .
استفاده دیگر از ترکیبات آلکیل جیوه ،‌استفاده در قارچ کش های دانه ها بو د. بین جنگ های جهانی کارگران ساخت قارچ کش های گیاهی ،‌جیوه سمی را گسترش دادند .
در سال ۱۹۴۲ دو جوان منشی کانادایی بدلیل حضور در یک انبار گمرکی در کانادا به طرز شدیدی مسموم شدند . در انبار گمرک دانه های عمل شده با جیوه وجود داشت .
در سال ۱۹۶۰ کشاورزان سویدی متوجه شدند که پرندگان به طرز اسفناکی به روی زمین می افتند و می میرند . پرندگان دانه های عمل شده با جیوه یا حیوانانی که چنین دانه هایی را مصرف کرده بودند خورده بودند و به چنین سرنوشتی گرفتار شده بودند .
ترس بیشتر از همه گیر شدن این مسمومیت بود . استفاده مردم از چنین دانه های خطرناک …
یک اپیدمی مهم و خطرناک در عراق در سالهای ۱۹۵۶ و ۱۹۶۰ اتفاق افتاد . در حالیکه به کار بردن دانه های گندم (‌که با یک مخلوطی از C۲H۵HgCl و C۶H۵HgOCOCH۳ عمل شده بودند )‌برای غذا ،‌سبب مسمویمت حدود ۱۰۰ نفر در پاکستان در سال ۱۹۶۱ شد .حوادث دیگر در سال گواتمالا در سال ۱۹۶۵ و در عراق در سال ۱۹۷۱ تا ۱۹۷۲ رخ داد که بر طبق آمار رسمی ۴۴۵۹ نفر مردند. دانه با ترکیبات متیل جیوه به عنوان یک قارچ کش به عمل می آْمد و سپس کاشته میشد و بعد از آن آسیاب شده و به نان تبدیل میشد.
● حادثه ی میناماتا
در اوایل ۱۹۵۰ ماموران ساحل میناماتا در جزیره کیوشو در ژاپن متوجه رفتارهای عجیب و غریبی در حیوانات آن منطقه شدند . گربه ها حرکات عصبی از خودشان نشان می دادند و به طور ناگهانی جیغ می کشیدند ،‌پرندگان از آسمان سقوط می کردند و علایم بیماری همچنین در ماهیها هم مشاهده شد که جزء مهمی در برنامه ی غذایی قشر فقیر بود .
علایم این بیماری مرموز در انسانها در سال ۱۹۵۶ شروع شد . در سال ۱۹۵۷ ماهیگیری به طور رسمی ممنوع اعلام شد .
پس از مدتی کشف شد که شرکت چیزو _ که یک کمپانی پتروشیمی و تولید کننده پلاستیک هایی ماننده وینیل کلراید – مواد زاید فلزی سنگین را به داخل دریا خالی میکرده است . آنها ترکیبات جیوه را به عنوان کاتالیزو در سنتزهایشان بکار می بردند .احتمالا بیش از ۱۴۰۰ نفر از مردم کشته شدند و شاید ۲۰۰۰۰ نفر هم به اندازه ی کمتری مسموم شدند .
● علت
متیل کبال آمین ( یک کو آنزیم از ویتامین B۱۲ )‌قادر است ترکیبات جیوه ی غیر آلی و همچنین خود جیوه را به شکل CH۳Hg+(aq) متیله کند . گونه های واقعی جیوه حاضر در محلول احتمالا CH۳HgOH بودند.
یون CH۳Hg+(aq) بوسیله پلانکتون جذب می شد .
ماهی ها این پلانکتون های آلوده را می خوردند و خیلی آرام جیوه را دفع می کردند . جیوه بدین ترتیب به تدریج در سیستم بدنشان انباشته می شد . سپس این ماهی ها توسط ماهی های بزرگتر دیگر و در نهایت توسط حیوانات و انسانها خورده می شد .و هر بار غلظت جیوه افزایش پیدا می کرد .غلظت نهایی جیوه در حیوانات و انسانها هزاران یا میلیونها برابر از غلظت جیوه در آب اصلی بیشتر بود .
جیوه با بسیاری از فلزات مخلوط های مشهور به ملغمه تشکیل می دهد . از جیوه برای استخراج طلا ی فلزی از سنگ معدن طلا در تخمین آن استفاده می شد .طلا با تقطیر از جیوه بازیافت می شود .بیشتر معدنچیان جیوه را بازیابی نمی کردند. بنابراین جیوه وارد رودخانه ها میشد که تبدیل به یون متیل جیوه می گردید . جیوه برای خالص کردن وتصفیه نقره مکزیکی در قرن شانزدهم هم بکار می رفت . استفاده های نادرست از جیوه در استخراج طلا ،‌پیامدهایی را در ناحیه آمازون آمریکای شمالی ،‌آفریقای غربی و دیگر از جاها به دنبال داشته است .

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------


دی متیل جیوه در دمای اتاق مایع است و بوی کمی شیرینی دارد . در فشار اتمسفر نقطه جوشش
92 0C است و دانسیته اش (‌چگالی )‌96/2 گرم بر سانتیمتر مکعب است . دی متیل جیوه از نظر شکلی ساختار خطی دارد و شبیه بسیاری از سیستمهای HgX2است . (‌طول پیوند Hg - C برابر 083/2 انگستروم است)
دی متیل جیوه یکی از قویترین سموم اعصاب شناخته شده است . این ماده به راحتی از سد خون - مغز می گذرد و شاید منجر به تشکیل یک کمپلکس متیل جیوه سیستئین شود . این ترکیب سبب اختلال حسی ،‌فقدان تعادلی و تغییر در حالت روانی میشود .


به طور کلی جیوه یک اسید نرم است بنابراین با اتمهای دهنده ی براحتی قطبش پذیر در بازهای نرم پیوند می شود .این به یون جیوه تمایل زیادی برای پیوند با گوگرد و لیگاندهای حاوی اتم گوگرد را می دهد .بنابراین هنگامی که وارد بدن شد به گروههای تیول آنزیمها حمله می کند و از عملکرد آنها جلوگیری میکند.
Zeise اولین لیگاند های مرکاپتان را ساخت و نامشان را بر اساس عبارت لاتین Mercurium captans (‌تسخیر کننده و اسیرکننده ی جیوه Capturing mercury ) ابداع کرد.
سنگ معدن اصلی جیوه سولفور سیماب HgS است . که از معادن مهمی نظیر Almaden در اسپانیا و
Idria و Serbia و Monte Amiata در ایتالیا استخراج میشود. در زمان رومی ها جنایتکارانی که به کار در معادن جیوه محکوم میشدند به دلیل خاصیت سمی جیوه طول عمر کوتاهی داشتند. در حقیقت به نوعی این مجازات مرگ برای ایشان بود .Pliny علائم جیوه سمی را در قرن اول میلادی شرح داد .شنگرف یا سولفورسیماب بعنوان یک دانه ی رنگی و به طور گسترده در جهان باستان به کار میرفت .



موارد دیگر :


در یک زمانی مردم از جیوه و ترکیباتش برای درمان سیفلیس استفاده می کردند. اگر چه موفقیت آمیز نبود اما برای یک زمان قابل توجهی رواج داشت تا اینکه پنی سیلین که یک داروی موثر برای مراحل اولیه این بیماری بود کشف شد .
یکی دیگر از موارد استفاده از جیوه استفاده از آنها در کلاه سازی بود . 200 سال پیش خزهای بکار رفته برای ساختن قسمت پایینی کلاه های نمدی در محلول نیترات جیوه (II) به عنوان یک محافظ و برای نرم کردن موهای حیوانات غوطه ور می شدند .متاسفانه کارگرانی که در این قسمت فعالیت داشتند بدلیل جذب جیوه از طریق پوستشان دچار لرزش و لکنت زبان میشدند . به این بیماری در گذشته بیماری کلاهدوزان می گفتند . که اعتقاد داشتند از شخصیت کلاهدوز عصبانی در داستان آلیس در سرزمین عجایب الهام گرفته است .
استفاده دیگر از ترکیبات آلکیل جیوه ،‌استفاده در قارچ کش های دانه ها بو د. بین جنگ های جهانی کارگران ساخت قارچ کش های گیاهی ،‌جیوه سمی را گسترش دادند .
در سال 1942 دو جوان منشی کانادایی بدلیل حضور در یک انبار گمرکی در کانادا به طرز شدیدی مسموم شدند . در انبار گمرک دانه های عمل شده با جیوه وجود داشت .
در سال 1960 کشاورزان سوئدی متوجه شدند که پرندگان به طرز اسفناکی به روی زمین می افتند و می میرند . پرندگان دانه های عمل شده با جیوه یا حیوانانی که چنین دانه هایی را مصرف کرده بودند خورده بودند و به چنین سرنوشتی گرفتار شده بودند .
ترس بیشتر از همه گیر شدن این مسمومیت بود . استفاده مردم از چنین دانه های خطرناک ...
یک اپیدمی مهم و خطرناک در عراق در سالهای 1956 و 1960 اتفاق افتاد . در حالیکه به کار بردن دانه های گندم (‌که با یک مخلوطی از C2H5HgCl و C6H5HgOCOCH3 عمل شده بودند )‌برای غذا ،‌سبب مسمویمت حدود 100 نفر در پاکستان در سال 1961 شد .حوادث دیگر در سال گواتمالا در سال 1965 و در عراق در سال 1971 تا 1972 رخ داد که بر طبق آمار رسمی 4459 نفر مردند. دانه با ترکیبات متیل جیوه به عنوان یک قارچ کش به عمل می آْمد و سپس کاشته میشد و بعد از آن آسیاب شده و به نان تبدیل میشد.



حادثه ی میناماتا:


در اوایل 1950 ماموران ساحل میناماتا در جزیره کیوشو در ژاپن متوجه رفتارهای عجیب و غریبی در حیوانات آن منطقه شدند . گربه ها حرکات عصبی از خودشان نشان می دادند و به طور ناگهانی جیغ می کشیدند ،‌پرندگان از آسمان سقوط می کردند و علائم بیماری همچنین در ماهیها هم مشاهده شد که جزء مهمی در برنامه ی غذایی قشر فقیر بود .
علائم این بیماری مرموز در انسانها در سال 1956 شروع شد . در سال 1957 ماهیگیری به طور رسمی ممنوع اعلام شد .
پس از مدتی کشف شد که شرکت چیزو _ که یک کمپانی پتروشیمی و تولید کننده پلاستیک هایی ماننده وینیل کلراید - مواد زائد فلزی سنگین را به داخل دریا خالی میکرده است . آنها ترکیبات جیوه را به عنوان کاتالیزو در سنتزهایشان بکار می بردند .احتمالا بیش از 1400 نفر از مردم کشته شدند و شاید 20000 نفر هم به اندازه ی کمتری مسموم شدند .



علت :


متیل کبال آمین ( یک کو آنزیم از ویتامین B12 )‌قادر است ترکیبات جیوه ی غیر آلی و همچنین خود جیوه را به شکل CH3Hg+(aq) متیله کند . گونه های واقعی جیوه حاضر در محلول احتمالا CH3HgOH بودند.
یون CH3Hg+(aq) بوسیله پلانکتون جذب می شد .
ماهی ها این پلانکتون های آلوده را می خوردند و خیلی آرام جیوه را دفع می کردند . جیوه بدین ترتیب به تدریج در سیستم بدنشان انباشته می شد . سپس این ماهی ها توسط ماهی های بزرگتر دیگر و در نهایت توسط حیوانات و انسانها خورده می شد .و هر بار غلظت جیوه افزایش پیدا می کرد .غلظت نهایی جیوه در حیوانات و انسانها هزاران یا میلیونها برابر از غلظت جیوه در آب اصلی بیشتر بود .




جیوه با بسیاری از فلزات مخلوط های مشهور به ملغمه تشکیل می دهد . از جیوه برای استخراج طلا ی فلزی از سنگ معدن طلا در تخمین آن استفاده می شد .طلا با تقطیر از جیوه بازیافت می شود .بیشتر معدنچیان جیوه را بازیابی نمی کردند. بنابراین جیوه وارد رودخانه ها میشد که تبدیل به یون متیل جیوه می گردید . جیوه برای خالص کردن وتصفیه نقره مکزیکی در قرن شانزدهم هم بکار می رفت . استفاده های نادرست از جیوه در استخراج طلا ،‌پیامدهایی را در ناحیه آمازون آمریکای شمالی ،‌آفریقای غربی و دیگر از جاها به دنبال داشته است .

+ نوشته شده در  شنبه نوزدهم اردیبهشت 1388ساعت 9:48  توسط مهرزاد ابراهیم زاده | 
 
صفحه نخست
پروفایل مدیر وبلاگ
پست الکترونیک
آرشیو
عناوین مطالب وبلاگ
درباره وبلاگ
مهرزاد ابراهیم زاده هستم عضو گروه بهداشت حرفه ای دانشگاه علوم پزشکی کردستان و مدرس و مشاور دوره های مختلفIMS,5S ,ISO9000,OHSAS 18000, ISO14000, HSE-MS در صنایع و مراکز آموزشی مختلف و ممیز و سرممیز ایمنی و HSE. این وبلاگ جهت آشنایی دانشجویان و مهندسان بهداشت حرفه ای با مباحث روز رشته تهیه وتنظیم شده است و امیدواریم که مشکلات عزیزان این رشته را تا حدودی برطرف سازد . از تمامی اساتید دوران تحصیلی به ویژه آقایان دکتر غلامحسین حلوانی - دکتر ابوالفضل برخورداری - دکتر سید جلیل میر محمدی - دکتر هوشنگ مهرپرور -خانم دکتر لوک زاده - مهندس مرتضی مرتضویی و همچنین از همکاران گرامی آقایان دکتر امید گیاهی - دکتر بهزاد شاهمرادی - مهندس جمشید خوبی و مهندس دویشی کمال تشکر را دارم.با نظرات خوبتان در جهت بهبود مطالب وبلاگ به ما کمک کنید.

به دلیل سوء استفاده کپی برداران در وبلاگ کپی برداری ممنوع می باشد لذا در صورت درخواست هر کدام از مطالب با ارسال پیام به مدیر وبلاگ مطالب به ایمیل شما ارسال
می شود.
در پایان باید متذکر شوم که وبلاگ به صورت شخصی می باشد و فقط جهت احترام به اساتید محترم و زحمت کش به نام دانشگاه علوم پزشکی یزد نامگذاری شده است.

با عضویت در خبرنامه وبلاگ از مزایای ویژه مانند: دریافت رایگان وسریع مطالب-آگاهی از جدیدترین اخبار بهداشت حرفه ای و .... بهرمند خواهید شد.

مدیر وبلاگ:مهرزاد ابراهیم زاده

شماره های تماس:
09135201302


emhrzad@yahoo.com
mehrzad2012@live.com

نظر یادتون نره .


نظر یادتون نره.


نظر یادتون نره.


نظر یادتون نره.


Mehrzad has a top profile

پیوندهای روزانه
The Yazd-Iran Occupational Safety and Health Blog
وبلاگ بهداشت محیط یزد
پوسترهای ایمنی
آرشیو پیوندهای روزانه
نوشته های پیشین
هفته سوم اسفند 1393
هفته دوم مهر 1393
هفته اوّل مهر 1393
هفته چهارم مرداد 1393
هفته دوم تیر 1393
هفته چهارم خرداد 1393
هفته دوم اردیبهشت 1393
هفته اوّل اردیبهشت 1393
هفته چهارم فروردین 1393
هفته دوم اسفند 1392
هفته سوم دی 1392
هفته اوّل دی 1392
هفته چهارم آبان 1392
هفته دوم آبان 1392
هفته اوّل آبان 1392
هفته چهارم مهر 1392
هفته چهارم شهریور 1392
هفته چهارم مرداد 1392
هفته سوم تیر 1392
هفته چهارم خرداد 1392
هفته دوم خرداد 1392
هفته چهارم اردیبهشت 1392
هفته سوم اردیبهشت 1392
هفته اوّل اردیبهشت 1392
هفته چهارم فروردین 1392
هفته دوم فروردین 1392
هفته سوم بهمن 1391
هفته دوم بهمن 1391
هفته اوّل بهمن 1391
هفته چهارم دی 1391
هفته سوم دی 1391
هفته دوم دی 1391
هفته اوّل دی 1391
هفته چهارم آذر 1391
هفته دوم آذر 1391
هفته سوم آبان 1391
آرشيو
آرشیو موضوعی
کلیات بهداشت حرفه ای
عوامل فیزیکی زیان آور محیط کار
عوامل شیمیایی زیان آور محیط کار
ارگونومی
سم شناسی
بیماری های ناشی از کار (طب کار)
ایمنی (برق - داربست....
فصلنامه علمی تخصصی طب کار
مقالات بهداشت حرفه ای
The Yazd-Iran Occupational Safety and Health Blog
جزوه بیوشیمی عمومی موسسه دکتر خلیلی
جزوه آزمون کارشناسی و کارشناسی ارشد بهداشت حرفه ای
تازه های کتاب بهداشت حرفه ای
وبلاگ بهداشت محیط یزد
منابع کنکور کاردانی به کارشناسی بهداشت حرفه ای
MSDS مواد
MSDS تمام مواد
پاورپوینت(ایمنی-بیماریهای ناشی از کار-سم شناسیو...
همایش های مربوط به (بهداشت حرفه ای و HSE ,...
پوسترهای ایمنی
بیماریهای ناشی از کار
HSE و مطالب مختلف راجع به آن
پیوندها
ILO
yahoo
google
ACGIH
NIOSH
OSHA
msn
وبسایت مجله علمی پژوهشی تخصصی طب کار
بهداشت حرفه ای البرز
بهداشت حرفه ای ساوه
مهندس مهران قلعه نوعی
بهداشت حرفه ای تهران(رسول توکلی)
مطالبی در مورد HSE
آقای دکتر تیمور اللهیاری
بهداشت حرفه ای زنجان
ایمنی و بهداشت حرفه ای IOHAS
سایت موژ(درباره بهداشت محیط،بهداشت حرفه ای وایمنی صنعتی)
آموزشی NIOSH و OSHA
ایمنی و بهداشت حرفه ای SKLF
HSE , HSE (هوبان)
ایمنی و بهداشت حرفه ای مشهد
مهندسی بهداشت حرفه ای خانم چاپانی
ايمني صنعتی وبهداشت حرفه ای-OHSAS
بهداشت حرفه ای و ایمنی صنعتی شبستر
سایت موژ
عادل شکری
خلیل کریمی
سايت H.S.E – مهندس احمدوند
انجمن علمي ايمني صنعتي(ISA)
جستوجوگر MSDS
دانلود پروژه های بهداشت حرفه ای
پیشگیری از حوادث ناشی از کار(محمد زنگنه)
بهداشت حرفه ای کاشان-مشهد
بهداشت حرفه ای و سلامت کارگر
وبلاگ خانم مهندس رحيمي نژاد
مهندس رادفر
ايمني و بهداشت ماهشهر
ایمنی و بهداشت صنعتی
بهداشت حرفه ای ابهر
بهداشت حرفه ای
وبلاگ دانشجویان داروسازی شیراز
بهداشت محیط دانشگاه تهران و ایران
ایمنی و بهداشت حرفه ای آمل
بهداشت حرفه اي سبزوار
انجمن بهداشت و ایمنی شغلی کردکوی
بهداشت محیط
سايت ايمني
بهداشت حرفه ای نوین(حمید ابراهیمی)
کمیته بین المللی کنترل عفونت
بهداشت حرفه ای و ایمنی صنعتی
مدیریت بهداشت ؛ ایمنی و محیط زیست آبادان
وبسایت SKLF
بهداشت ﺣﺮﻓﻪ ای و اﯾﻤﻨﯽ
به وبلاگ بهداشت، ایمنی و محیط زیست زاگرس
 

 RSS

POWERED BY
BLOGFA.COM

Display Pagerank





Powered by WebGozar